همه چیز درباره ذرت

نام علمی:

zea mays

تیره:

poaceae

مقدمه

ذرت به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین فرآورده‌های زراعی، جایگاه و نقش استراتژیک و مهمی در کشاورزی کشور دارد. پتانسیل عملکرد بیولوژیک و همچنین عملکرد دانه ذرت بسیار بیشتر از گندم و برنج است و به خاطر این استعداد بالای ذرت در تولید، آن را پادشاه غلات نامیده‌اند. موارد مصرف ذرت شامل مصرف غذای انسان، علوفه برای دام، صنایع تخمیر و تهیه فرآورده‌های صنعتی مثل اتانول می‌شود. ازآنجاکه تولید ذرت هم به‌عنوان غذای اصلی کشورهای فقیر و هم برای تولید پروتئین حیوانی در کشورهای ثروتمند ضروری است به نظر می‌رسد که روز به روز بر اهمیت آن افزوده شود. در بخش اول این مقاله قصد داریم تا علاوه بر معرفی ذرت و انواع آن، شرایط مورد نیاز کشت ذرت و روش‌های کاشت را برای شما به تفصیل شرح دهیم.

تاریخچه کاشت ذرت در ایران

زراعت این گیاه در گذشته در ایران چندان متداول نبوده، اما در سال‌های اخیر به خاطر توجه زیادی که به دام‌پروری و پرورش طیور صورت گرفته و استقبال زیاد دامداران و پرورش‌دهندگان طیور و از طرف دیگر نیاز فراوانی که کارخانه‌های صنعتی و حتی داروسازی به فرآورده‌های این گیاه دارند، سطح کشت آن افزایش چشم‌گیری داشته است.

تولید ذرت در ایران و جهان

مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده ذرت در جهان: آمریکای شمالی، چین و آمریکای لاتین هستند به‌طوری‌که آمریکای شمالی به‌تنهایی نزدیک به نیمی از تولید جهانی ذرت را به خود اختصاص داده است. بر اساس جدیدترین آمارهای مرکز آمار ایران در سال ۹۷ میزان تولید ذرت خوشه‌ای و ذرت علوفه‌ای در کل کشور ( در سطح ۱۵۲۸۷۳ هکتار) معادل ۶۰۸۹۹۲۷ تن بوده است، همچنین از سطح ۱۰۳۶۲۷ هکتار زمینی که به تولید ذرت دانه‌ای اختصاص یافته است، ۶۹۳۵۱۰ تن ذرت دانه‌ای برداشت شده است.

گیاهشناسی

ذرت گیاهی است تک‌ لپه و یکساله از خانواده گرامینه (پوآسه) و از جنس Zea است و انواع ذرت شامل موارد زیر است:

• ذرت دندان‌اسبی (Zea mays indentata (Dent corn
• ذرت بلوری یا سخت (Zea mays indurate (Flint corn
• ذرت آردی یا نرم (Zea mays amylaceae (Flour corn
• ذرت آجیلی یا بوداده (Zea mays everata (Pop corn
• ذرت شیرین (Zea mays saccharata (Sweet corn
• ذرت غلاف دار (Zea mays tunicate (Pod corn
• ذرت مومی (Zea mays ceratina (Waxy corn

ذرت گیاهی یک‌ پایه (گل‌های نر و ماده جدا از هم ولی بر روی یک‌پایه قرار دارند) و دگرگشن است، رنگ و شکل و اندازه دانه ذرت در ارقام مختلف متفاوت است. ذرت دارای تنوع فنوتیپی بسیار زیادی است و از طول ۶۰ سانتیمتر و ۷ برگ تا ارقامی با ارتفاع ۷ متر و ۴۸ برگ گزارش شده است. گل‌های ماده ذرت از جوانه‌ای که در قاعده غلاف برگ وجود دارد تولید می‌شود. اندام نر ذرت که گل تاجی نامیده می‌شود، به‌صورت خوشه در انتهای بوته قرار می‌گیرد و گرده‌افشانی به‌وسیله باد تسهیل می‌گردد. در هر سنبلک گل تاجی دو گلچه نر وجود دارد. هر گل تاجی ممکن است بیش از ۲۵ میلیون دانه گرده تولید کند. محور سنبلچه‌ای ذرت بعد از تکامل تبدیل به مغز بلال (چوب محور بلال) شده که روی محور بلال سنبلچه‌های متعددی به‌ طور جفت قرار می‌گیرند که هرکدام دارای دو گل مؤنث می‌باشند.

دانه

دانه ذرت یک میوه گندمه (Caryopsis) و به عبارتی یک میوه تک‌دانه‌ای خشک و ناشکوفا است و پوسته آن فقط شامل پوسته میوه (پریکارپ) است. دانه‌های ذرت بر روی میوه به‌طور منظم، بر روی دوایر متحدالمرکز قرار می‌گیرند. بعضی از دانه‌های ذرت دارای آندوسپرم نشاسته‌ای هستند که نرمند، جنین حدود ۱۲ تا ۱۴ درصد وزن کل دانه را شامل شده و وزن هزاردانه آن به‌طور متوسط ۲۵۰ گرم است. عواملی چون عدم هم‌زمانی نمو گل‌ها، نمو غیرعادی کیسه جنینی قبل از ظهور کاکل و عدم نمو دانه پس از گرده‌افشانی و باروری می‌توانند باعث کاهش تعداد دانه شود.

کمبود آب در مرحله پر شدن دانه از اهمیت بالایی برخوردار است و می‌تواند سبب کاهش شدید عملکرد از طریق کاهش وزن دانه شود. تنش کمبود آب در دوره پر شدن دانه از طریق کاهش وزن دانه‌ها نیز عملکرد را کاهش می‌دهد.

ساختمان دانه شامل ۴ بخش اصلی است:

• پوسته میوه یا پریکارپ (Pericarp)
• لایه آلورن (Aleurone)
• آندوسپرم یا آردینه (Endosperm)
• جنین دانه (Embryo)

ریشه

سیستم ریشه‌ای ذرت شامل سه نوع است:

• ریشه‌های اولیه (Seminal roots)
• ریشه‌های ثانویه یا دائمی (Corenal roots)
• ریشه‌های هوایی، طوقی یا استحکامی (Brece roots)

ذرت تعداد ۳ تا ۵ عدد ریشه اولیه دارد که برخلاف بعضی از غلات که پس از تکامل ریشه‌های ثانویه از بین می‌روند، در ذرت این ریشه‌ها از بین نرفته و باقی می‌مانند. همچنین ذرت دارای حدود ۱۵ تا ۲۰ عدد ریشه ثانویه است که بدون توجه به عمق کاشت بذر در عمق ۳ تا ۵ سانتی‌متری خاک به وجود می‌آیند. نوع دیگر ریشه که در ذرت تولید می‌شود ریشه‌های نابجا هستند که از اطراف گره‌های پایینی(گره‌های دوم و سوم بالای سطح خاک) ایجاد و گیاه را در برابر باد و ورس مقاوم می‌سازند.

ریشه‌های ذرت به‌سرعت رشد کرده و ممکن است بعضی از ریشه‌ها تا عمق ۲ متری یا بیشتر نفوذ کنند ولی به‌طور معمول قسمت اعظم ریشه‌های ذرت در عمق ۷۰ تا ۷۵ سانتی‌متری خاک قرار دارند. در شرایط مساعد رشد، گسترش جانبی ریشه‌ها تا شعاع ۱۰۰ سانتی‌متر می‌رسد.

ساقه

ساقه ذرت حدود ۳ سانتی‌متر ضخامت داشته و بین ۸ تا ۱۲ میان گره دارد که میان گره‌های قسمت پایین ساقه کوتاه و ضخیم‌ترند. ذرت خاصیت پنجه‌زنی ندارد ولی در بعضی شرایط و تحت تأثیر عوامل محیطی تولید پنجه و یا ساقه کناری امکان‌پذیر است. طول ساقه بین ۶۰ سانتیمتر تا ۶ متر تغییر نموده و ممکن است تا ۸ متر نیز برسد. میان گره‌های پایینی معمولاً شیاردارند، ولی میان گره‌های بالایی تقریباً استوانه‌ای هستند و هر گره معمولاً شامل یک جوانه است که بلال‌ها از رشد این جوانه‌ها به وجود می‌آیند.

برگ

بر روی هر ساقه ذرت بین ۸ تا ۴۸ و به‌طور متوسط ۱۲ تا ۱۸ برگ وجود دارد تعداد برگ‌های ذرت یک صفت وابسته به واریته بوده و در ارقامی که دیررس‌اند نسبت به ارقام زودرس تعداد بیشتری برگ تولید می‌شود. قرار گرفتن برگ‌ها بر روی ساقه به‌صورت متناوب است به‌طوری‌که در هر گره ساقه یک برگ وجود دارد. هر برگ شامل یک غلاف دربرگیرنده ساقه و یک پهنک بزرگ و پهن است. برگ‌های پایینی نسبت به برگ‌های بالایی زاویه بیشتری دارند.

برای خواندن ادامه مطلب اینجا کلیک کنید.

همه چیز درباره گیاه شاه پسند دارویی

نام علمی:

. Verbena officinalis L

تیره:

Verbenaceae

در زمان های دور گیاه شاهپسند نزد جادوگران بعضی کشورها اهمیت زیادی داشته است. آنها معتقد بودند این گیاه شیطان و ارواح پلید را از انسان دور می کند. در گذشته نیز عوام برای معالجه یرقان، گلودرد و بیماری های مربوط به روده از این گیاه استفاده می کردند.

گیاهشناسی

شاهپسند دارویی گیاهی علفی، چندساله و متعلق به تیره شاهپسند است. در مورد منشأ این گیاه گزارش های متعددی وجود دارد ولی در اکثر کشورهای اروپایی به صورت خودرو می روید. ساقه این گیاه مستقیم، چهارگوش، زاویه دار و منشعب است. ارتفاع گیاه با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت بوده و بین 30 تا 80 سانتیمتر است. برگ ها بیضوی شکل، کشیده و دارای بریدگی های عمیق است که به صورت متقابل روی ساقه قرار گرفته اند. برگ های پایینی دمبرگ بلندی دارند ولی به طرف بالا از طول دمبرگ ها به شدت کاسته می شود. گل های شاهپسند دارویی کوچک و به رنگ بنفش کمرنگ و به صورت دستجات متراکم روی ساقه گلدهنده قرار می گیرد. جام گل دارای چهار پرچم است که حول مادگی قرار می گیرند. میوه فندقه، چندقسمتی، به رنگ قهوه ای و کمی براق است. وزن هزاردانه 0.3 تا 0.4 گرم است.

خواص دارویی

در اکثر منابع علمی از پیکر رویشی این گیاه به عنوان دارو یاد شده است. مواد مؤثره شاهپسند دارویی، تورم و همچنین درد را کاهش می دهد. تحقیقات اخیر نشان می دهد که استفاده از عصاره این گیاه در هنگام زایمان و همچنین برخی بیماری های مربوط به زنان، مانند پروستاگلاندین ای-2 اثر می کند. این گیاه همچنین برای معالجه برخی بیماری های پوستی استفاده می شود. در برخی کشورها از شاهپسند دارویی نوشابه های مقوی و انرژی زا تهیه می کنند.

نیازهای اکولوژیکی

شاهپسند دارویی گیاهی مقاوم است و در اکثر کشورها به صورت خودرو می روید و این گیاه به شرایط اقلیمی خاصی نیاز ندارد. لیکن نور آفتاب سبب افزایش ماده مؤثره آن می شود. کشت و تولید این گیاه در طیف وسیعی از خاک ها امکان پذیر است.

تکثیر

کاشت و تکثیر شاهپسند دارویی توسط بذر و در خزانه صورت می گیرد. پس از کشت بذر در خزانه (اعم از خزانه هوای آزاد یا زیر پلاستیک) آبیاری سطح خزانه جهت یکنواخی در جوانه زنی ضرورت دارد. پس از انتقال نشاها به زمین اصلی بلافاصله گیاهان باید تحت آبیاری مناسب قرار گیرند. اوایل بهار زمان مناسبی برای کاشت شاهپسند دارویی در خزانه هوای آزاد یا خزانه زیر پلاستیک است. از آنجا که بذرها بسیار ریز هستند، نباید عمیق کشت شوند. فاصله مناسب ردیف های کشت در خزانه 20 تا 30 سانتیمتر است. اواخر شهریور تا اوایل مهر زمان مناسبی برای انتقال نشاهای حاصل به زمین اصلی است. در زمین اصلی نشاها باید در ردیف هایی به فاصله 35 تا 45 سانتیمتر و فاصله دو بوته روی ردیف 20 تا 25 سانتیمتر کشت شوند.

تناوب کاشت

شاه پسند دارویی را با هر گیاهی میتوان به تناوب کشت کرد. لیکن از آنجا که پس از کشت بصورت علف هرز منطقه می روید. باید با گیاهانی به تناوب کشت شود که مانع گسترش این گیاه بشوند. غلات بخصوص ذرت از گیاهان مناسبی برای تناوب کشت با شاه پسند دارویی است.

مواد و عناصرغذایی مورد نیاز

تاکنون تحقیقات خاصی روی مواد و عناصرغذایی موردنیاز این گیاه انجام نشده است. خاکهایی که از مواد و عناصرغذایی کافی برخوردار باشند، برای کشت این گیاه مناسبترند.

آماده سازی خاک

جهت آماده سازی خاک باید پس از برداشت محصول گیاهی که با شاه پسند به تناوب کشت شده است، زمین را شخم متوسطی زده و آن را تسطیح نمود.

هنگام انتقال نشاء های شاه پسند دارویی به زمین اصلی، بستر خاک باید کاملا نرم، مسطح و فاقد هرگونه پستی و بلندی باشد.

تاریخ و فواصل کاشت

اوایل بهار زمان مناسبی برای کاشت شاه پسند دارویی در خزانه هوای آزاد یا خزانه زیر پلاستیک است. از آنجا که بذرها بسیار ریز هستند، نباید عمیق کشت شوند.

فاصله مناسب ردیفهای کشت در خزانه 20 تا 30 سانتی متر است. اواخر شهریور تا اوائل مهر زمان مناسبی برای انتقال نشاء های حاصل به زمین اصلی است. در زمین اصلی نشاء ها باید در ردیف هایی به فاصله 35 تا 45 سانتیمتر و فاصله دو بوته روی ردیف 20 تا 25 سانتیمتر کشت شوند.

مراقبت و نگهداری

آبیاری منظم و همچنین وجین علفهای هرز سطح خزانه ضرورت دارد. در زمین اصلی نیز با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش می بایست ابیاری بصورت منظم صورت گیرد.

وجین علفهای هرز سطح مزرعه موجب یکنواختی رشد و نمو گیاهان و افزایش عملکرد محصول خواهد شد.

تاکنون آفت و بیماری خاصی روی این گیاه گزارش نشده است.

برداشت

گیاهان باید در مرحله گلدهی کامل برداشت شوند. درین مرحله سرشاخه ها از ناحیه 40 سانتیمتر قسمت بالایی گیاه برداشت شده و باید بلافاصله خشک شوند.

برای خشک کردن اندام های برداشت شده می توان از جریان هوای آزاد یا خشک کن های الکتریکی استفاده کرد. چنانچه از جریان هوای آزاد برای خشک کردن استفاده شود گیاهان باید به ضخامت کم در سایه پهن شده و جریان در ملایم هوا خشک شوند.

چنانچه از خشک کن های الکتریکی استفاده شود، دما باید بین 40 تا 45 درجه سانتی گراد باشد. رطوبت مجاز پس از خشک شدن نباید از 15 درصد بیشتر باشد.

هر 4 تا 5 کیلو گرم اندام تازه پس از خشک شده به یک کیلو گرم تبدیل می شود.

همه چیز درباره گیاه گزنه

نام علمی:

. Urtica dioica L

تیره:

Urticaceae

در اکثر نقاط دنیا به عنوان علف هرز در مزارع رشد میکند. در نواحی مرکزی و شرقی اروپا کهمهمترین مراکز تولید آن شرق آلمان، شوروی سابق، بلغارستان و یوگسلاوی است. در ایران نیز در نواحی شمالی، غربی و مرکزی پراکنش دارد.

گیاهشناسی

گیاهی چندساله، اغلب دوپایه و دارای کرک های گزنده. ساقه های متعدد راست، اغلب منشعب، چهارگوش با کرک های گزنده انبوه یا تنک. برگ ها سر نیزه ای و تخم مرغی پهن تا تقریبا دایره ای به رنگ سبز روشن که در دوطرف از کرک های گزنده پوشیده شده است.گل آن نیز سبز فام مجتمع در توده های کوچک کروی که در طول محور های خوشه ای شکل دیده می شود.

خواص دارویی

برگ ها:

درعفونت مجاری ادراری، سنگ های کلیه و مثانه و بیماری های التهابی کاربرد دارد. مصرف موضعی جهت درمان شوره سر و کنترل چربی سر استفاده دارد.

ریشه:

به عنوان مدر و در مشکلات پروستات و مثانه تحریک پذیر به کاربرده می شود. همچنین جهت درمان روماتیسم، ادم، پسوریازیس و نقرس نیز به کار رفته است.

مواد موثره:

در برگ:

فلاونوئید ها ازجمله کامفرول و کورستین، ویتامین های C، گروه B و K

مواد معدنی از جمله کلسیم، آهن، منگنز، پتاسیم، و به خصوص نیترات

گلوکوکینین

کلروفیل

کاروتن و ویتامین C در ساقه های جوان

پرز برگ حاوی آمین هایی از جمله هیستامین، سروتونین و کولین است.

در ریشه:

گیاه موادی شامل اسیدهای چرب، ترپن ها، فنیل پروپان، لیگنان ها، کومارین ها، تری ترپن ها، سرامید ها، استرول ها و لکتین ها وجود دارد.

موارد منع منصرف:

حساسیت به گیاهان خانواده ی گزنه

هموکروماتوز ( اختلال در متابولیسم آهن)

در صورت احتباس مایع ناشی از کاهش فعالیت قلب

مصرف در دوران بارداری و شیردهی:

مصرف ریشه ی گیاه در دوران بارداری و شیر دهی به علت اثر روی متابولیسم آندروژن و استروژن ممنوع می باشد.

تداخلات دارویی:

دی سولفیرام

افزایش خاصیت ضد التهابی دیکلوفناک

دیوریتیک ها، آنتی اسیدها

آهن

خواب آورها، مخدرها، ضد اضطراب ها

وارفارین

ضدتشنج ها

نیازهای اکولوژیکی

گزنه در طول رویش به آب و رطوبت فراوان نیاز دارد. این گیاه در مکانهای سایه و همچنین خاکهای حاصلخیز و غنی از ترکیب های آهکی بخوبی رشد میکند. گزنه در طول رویش به مقادیر فراوانی ازت نیاز دارد.

تناوب کاشت

گزنه در اکثر کشورها از مراتع برداشت میشود. ازین رو تاکنون در رابطه با تولید آن تحقیقات کمی صورت گرفته است.

گزنه را باید با گیاهانی به تناوب کشت کرد که نه تنها سبب کاهش مواد و عناصرغذایی خاک نشوند بلکه از گسترش علفهای هرز نیز جلوگیری نماید. گیاهان وجینی برای تناوب کشت با گزنه، گیاهان مفیدی اند.

مواد و عناصر غذایی موردنیاز

گزنه در طول رویش به مواد و عناصر غذایی زیاد نیاز دارد. مواد آلی فراوان نه تنها نقش مهمی در افزایش پیکر رویشی و ریشه گزنه دارد بلکه در بهبود کیفیت مواد موثره آن نیز موثر است. افزودن ازت بصورت سرک همراه با آبیاری در بهبود عملکرد گیاه ضروری است.

آماده سازی خاک

پس از برداشت گیاهانی که با گزنه به تناوب کشت شده اند، باید با اضافه کردن کودهای حیوانی و شیمیایی مورد نیاز، شخم متوسطی زده شود. پس از آن کلوخه ها توسط دیسک شکسته شده و زمین را تسطیح و بستر خاک را باید برای کشت گزنه آماده کرد.

تاریخ و فواصل کاشت

بذر گزنه را اوایل بهار (نیمه دوم اسفند) در خزانه هوای آزاد کشت نموده و سپس نشاء های حاصل را باید در پاییز همان سال (شهریور_مهر) به زمین اصلی منتقل کرد.

اوایل بهار نیز زمان مناسبی برای تکثیر رویشی گزنه است.

در هر دو روش، فاصله مناسب ردیفهای کشت بین 40 تا 55 سانتیمتر و فاصله دو بوته روی ردیف نیز 20 تا 30 سانتیمتر میباشد.

روش کاشت

کاشت و ازدیاد گزنه توسط بذر و یا از طریق رویشی صورت میگیرد.

کاشت گزنه توسط بذر بصورت غیرمستقیم انجام میشود. درین روش بذرهای گزنه را در زمان مناسب در خزانه هوای آزاد (بستر آن برای کشت اماده شده است) کشت میکنند. پس از آبیاری و وجین علفهای هرز سطح خزانه بذور سبز شده و نشاء های حاصل را در فصل پاییز به زمین اصلی منتقل میکنند.

تراکم 55 تا 75 هزار بوته در هر هکتار مناسب است. پس از انتقال نشاءها به زمین اصلی، زمین را باید چندین بار آبیاری کرد.

تکثیر رویشی گزنه از طریق تقسیم بوته یا تقسیم ریزوم ها صورت میگیرد. دراین روش بوته های دو تا سه ساله سالم و عاری از هرگونه آلودگی قارچی یا میکروبی را در زمان مناسب از خاک خارج نموده و پس از تقسیم در زمین مورد نظر کشت میکنند.

مراقبت و نگهداری

ابیاری منظم و وجین علفهای هرز سطح خزانه ضرورت دارد. آبیاری نامناسب سبب تولید نشاء هایی ضعیف میشود که در نهایت از عملکرد محصول به شدت کاسته خواهد شد.

پس از انتقال نشاء ها به زمین اصلی و همچنین در طول رویش، گیاهان باید چندبار تحت آبیاری کافی قرار گیرند.

وجین مکانیکی علفهای هرز در زمین اصلی نیز بسیار ضروری است. بطوریکه در طول رویش گیاهان، فاصله بین ردیفها باید دو تا سه مرتبه کولتیواتور زده شود.

آفت یا بیماری خاصی تاکنون روی این گیاه گزارش نشده است.

برداشت محصول

اگرچه پیکر رویشی و برگهای گزنه در مرحله گلدهی از کیفیت مناسب تری برخوردارند ولی از اواسط بهار تا پاییز می توان طی چند مرحله اقدام به برداشت محصول نمود.

برای برداشت محصول، پیکر رویشی گزنه را از فاصله 30 تا 40 سانتیمتری سطح زمین قطع نموده و پس از جدا کردن ساقه های ضخیم بقیه اندامها برای خشک کردن آماده میشوند.

زمان مناسب برای برداشت ریشه، فصل پاییز تا اوائل بهار (قبل از رویش گیاهان) است.

پس از برداشت بلافاصله محصول را باید خشک کرد. تاخیر در خشک کردن سبب سیاه شدن برگها و ساقه ها شده و از کیفیت محصول به شدت کاسته میشود.

توصیه میشود برای خشک کردن گزنه از خشک کنهای الکتریکی استفاده شود. دمای مناسب برای خشک کردن 55 تا 60 درجه سانتیگراد است.گ

همه چیز درباره گیاه گاوزبان باغی

نام علمی:

Borago officinalis

تیره:

Boraginaceae

در نوشته های تئوفراست و دیوسکورید از گاو زبان باغی به عنوان یک گیاه دارویی مهم یاد شده و خواص درمانی آن شرح داده شده است. طبق برخی نوشته ها، بذر گاو زبان باغی اولین بار از شمال آفریقا به اروپا منتقل و کشت گردید. از گاو زبان باغی در گذشته به عنوان یک گیاه عسل آور و همچنین گیاهی زینتی استفاده می شده است. در برخی کشور ها از برگ های سبز و جوان گاو زبان باغی به خاطر طعم خاص آن در تهیه سالاد استفاده می کردند. در طب سنتی بعضی کشور ها از برگ ها و گل های خشک این گیاه برای معالجه یرقان، سرفه، تب، بعضی بیماری های پوستی و همچنین برای مداوای بیماری های مربوطبه سنگ کلیه استفاده می شده است.

در تعدادی از مراجع علمی از گاو زبان به عنوان یک گیاه دارویی نام برده شده است. دانه، روغن و پیکر رویشی این گیاه حاوی مواد موثره ارزشمندی است که از آنها به عنوان آنتی اکسیدان، کاهش دهنده کلسترول خون و تنظیم کننده گردش خون استفاده می شود. از روغن دانه این گیاه برای درمان اگزما و تصلب شرائین استفاده می شود. از مواد مواد موثره گاو زبان باغی در صنایع آرایشی و بهداشتی نیز استفاده می شود. گاو زبان باغی در اکثر نقاط جهان در سطوح مختلفی کشت می شود.

گیاهشناسی

گاو زبان باغی گیاهی علفی، یک ساله و متعلق به تیره گاو زبان است. منشاء آن آسیای صغیر، جنوب اروپا و آفریقا گزارش شده است و در شمال آمریکا نیز می روید.

ساقه این گیاه مستقیم، تو خالی و پوشیده از کرک های بسیار زیر است. ارتفاع این گیاه، بین 80 تا 160 سانتی متر متغیر است. برگ ها تخم مرغی شکل بوده و در طول ساقه به طور متناوب قرار دارند. برگ ها نیز همانند ساقه، پوشیده از کرک های کم و بیش زبر هستند. برگ های پایینی نسبت به برگ های بالایی از دمبرگ بلند تری برخوردارند.

گل های گاو زبان باغی به رنگ آبی یا کم و بیش ارغوانی بوده و به صورت دستجات کم و تراکم در انتهای ساقه قرار گرفته و به طرف پایین خم می شوند. این گیاه دگر گرده افشان است و حشرات نقش عمده ای در گرده افشانی این گیاه دارند.

مادگی دو برچه ای است و پس از رسیدن تبدیل به میوه چهار فندقه می شود که هر فندقه حاوی یک دانه کم و بیش تخم مرغی شکل و چین دار است.

دانه به طول چهار تا شش میلی متر و ضخامت 2 تا 3 میلی متر می باشد. وزن هزار دانه 15 تا 20 گرم است. ریشه اصلی این گیاه مستقیم و شبیه هویج است که انشعاب های فراوانی دارد.

دانه حاوی 25 تا 35 درصد روغن است. اجزای تشکیل دهنده روغن گاو زبان گاوی باغی شباهت زیادی به ترکیب های تشکیل دهنده روغن گل مغربی دارد. به طوری که این روغن حاوی 22 تا 33 درصد اسید گامالینولنیک، 30 تا 40 درصد اسید لینولئیک و 8 تا 15 درصد اسید پالمتیک می باشد.

پیکر رویشی گاو زبان باغی محتوی مواد مسیلاژی، ساپونین، تانن، مقادیر قابل توجهی عناصر معدنی و همچنین حاوی مقادیر کمی اسانس می باشد.

دانه این گیاه دو تا 3 سال از قوه رویشی مناسبی برخوردار است. دانه ها 6 تا 8 روز پس از کشت سبز می شوند. گیاهان پس از رویش از رشد و نمو سریعی برخوردارند. اولین گل ها اواخر خرداد، اوائل تیرماه به تدریج ظاهر می شوند و میوه ها از اواخر تیر ماه تا اواخر مرداد ماه به تدریج می رسند. دانه پس از رسیدن از گیاه جدا شده و به اطراف پراکنده می شوند.

خواص دارویی

گیاه گل گاوزبان ایرانی به‌طور خودرو، در دامنهٔ کوه‌های البرز و همچنین در بازفت چهارمحال و بختیاری و دامنه های جنوبی رشته کوه زاگرس به بار می‌آید، تاکنون اهلی نشده و قابل کشت نیست. گل گاوزبان مقوی روح و اعضای رئیسه بدن بوده، حواس پنجگانه انسان را تقویت می‌کند. گل گاوزبان شکم را نرم و کیسه صفرا را باز می‌کند، اخلاط سوخته سوداوی را از معده خارج و عوارض آن را از بین می‌برد. از دیگر خواص گل گاوزبان این است که جوشانده آن همراه با داروهای دیگر جهت سرسام (مننژیت)، برسام (ورم حجاب حاجز)، مالیخولیا، جنون و رفع حواس‌پرتی مفید می‌باشد. جوشانده گل گاوزبان نشاط‌آور بوده رنگ رخسار را باز می‌کند. یکی دیگر از خواص گل گاوزبان این است که، سینه را نرم می‌کند، تنگی نفس و درد گلو را تسکین می‌دهد. یکی از خواص گل گاوزبان این است که، دلهره و وحشت را از بین می‌برد و غم و غصه را کم می‌کند و برای کسانی که با خود حرف می‌زنند سودمند می‌باشد. جوشانده گل گاوزبان با عسل جهت تنگی نفس تجویز شده‌است. از دیگر خواص گل گاوزبان این است که، جویدن برگ تازه گل گاوزبان جهت درمان جوش‌های چرکی دهان اطفال، برفک، سستی بیخ دندان و رفع حرارت دهان نافع است. مقدار خوراک گل آن دو مثقال تا پنج مثقال می‌باشد. عرق گل گاوزبان جهت بیماری‌های سوداوی، وسواس و خفقان مفید است.

گل گاوزبان دارای منیزیم بوده و از سرطان پیشگیری می‌کند. تحقیقات جدید بیانگر این مطلب هستند که عصاره آبی گل گاوزبان دارویی مؤثر و بی‌خطر برای درمان بیماران مبتلاء به اختلال وسواسی اجباری می‌باشد. گل گاوزبان دارای موسیلاژ، فلاونوئید ۱۵/۰درصد و آنتوسیانین با آگلیکون دلفینیدین و سیانیدین به میزان ۳۴/۱۳ درصد و به مقدار ناچیز آلکالوئید از دسته پیرولیزیدین است. گل مرغوب گلی است که دارای دم سفید و گلبرگ‌های بنفش باشد. برگ‌های تازه گل گاوزبان دارای مقدار زیادی ویتامین C می‌باشد. همچنین این گیاه دارای شوره نیست، عرق و ادرار را زیاد نمی‌کند.گل گاوزبان خشک شده – از گل‌های خشک شده در تهیه جوشانده، برای مصارف درمانی، استفاده می‌شود

جهت مشکلات پوستی، مثل اگزما مصرف می‌شود. همچنین گل گاوزبان به دلیل داشتن مقدار زیادی کلسیم و آهن و مواد مغذی مثل پتاسیم، روی، ویتامین‌های C و B و بتاکاروتن برای خانمهایی که دچار کمبود این مواد ضروری هستند مفید می‌باشد. گل گاوزبان به دلیل دارا بودن خواص تسکین‌دهنده برای درمان بیماری‌های عصبی نیز توصیه می‌شود. گل گاوزبان در عین حال برای درمان افسردگی و بی‌تعادل روانی ناشی از دوره‌های قاعدگی و یائسگی مصرف می‌شود. این گیاه آرام بخش، در درمان جوش‌های دهانی و آفت دهانی تأثیر شگرف می‌گذارد و معمولاً دمنوش‌های این گیاه برای سرماخوردگی و در بعضی مواقع سرفه‌های خشک در فصل سرما جوشانده‌ای قدرتمند و مرهمی قوی است. این گیاه دارویی باعث کاهش تب می‌شود و در تمام موارد تب مثل سرخک، مخملک، آبله، کهیر و تبهای دیگر می‌تواند مفید باشد.

نیازهای اکولوژیکی

گاو زبان باغی گیاهی است که در طول رویش به هوای گرم، نور فراوان و آب کافی نیاز دارد. اگر چه بذر های این گیاه در 8 تا 10 درجه سانتی گراد جوانه می زنند ولی دمای مطلوب برای رویش بذر های گاو زبان باغی 15 تا 17 درجه سانتی گراد است. کشت این گیاه در اماکن سایه نه تنها سبب کاهش شدید محصول دانه می شود بلکه در کاهش کیفیت آنها موثر است. این گیاه در طول رویش به مقادیر مناسبی نور نیاز دارد. به طوری که در طول ماه های تیر و مرداد به حداقل 8 تا 10 ساعت نور در روز نیازمند است.

کشت گاو زبان باغی در مناطق سایه دار و کم نور سبب تولید شاخه هایی و خوابیده شده و کاهش شدید عملکرد محصول را در پی خواهد داشت. همچنین این گیاه در طول رویش به آب کافی نیاز دارد. از این رو باید در مناطقی که امکان آبیاری گیاهان وجود داشته باشد کشت شوند. بیاری این گیاه در مراحل ساقه دهی، گل دهی و مرحله تشکیل میوه اهمیت بسیار دارد.

گاو زبان باغی به سرما حساس است. به طوری که در 2 – و 3 – درجه سانتی گراد گیاهان دچار سرما خوردگی و خشک می شوند. اگرچه گاو زبان باغی را در هر نوع خاکی می توان کشت کرد ولی خاک هایی با بافت متوسط که قادر به حفظ رطوبت می باشند، خاک های مناسبی برای کشت این گیاه است.

پی اچ مناسب خاک برای گاو زبان باغی 5/4 تا 3/8 است.

تناوب کشت

گاو زبان باغی را با هر گیاهی می توان به تناوب کشت کرد. باید توجه داشت بر اثر ریزش شدید دانه های آن، گیاه گاو زبان باغی علف هرز غالب برای کشت های بعدی خواهد بود.

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

گاو زبان باغی در طول رویش به مقادیر متوسطی مواد و عناصر غذایی نیاز دارد. اگر چه کود های حیوانی نقش عمده ای در افزایش عملکرد محصول دارد ولی کود های نپوسیده دامی تاثیر نا مناسبی بر ریشه این گیاه خواهد داشت. از این رو می بایست در افزودن کود های حیوانی به زمین هایی که در آن گاو زبان کشت می شود نهایت دقت صورت گیرد. از این رو توصیه می شود کود های حیوانی در اختیار گیاهانی که در تناوب با گاو زبان باغی کشت می شود، قرار داده شوند.

فصل پاییز هنگام آماده سازی باید 70 تا 80 کیلو گرم در هکتار ازت، 60 تا 70 کیلو گرم در هکتار اکسید فسفر و 65 تا 70 کیلو گرم در هکتار اکسید پتاس به خاک اضافه کرد.

افزودن ازت در طول رویش گیاه گاو زبان باغی باید با دقت انجام گیرد. زیرا ازت زیاد سبب کاهش عملکرد محصول می شود.

آماده سازی خاک

پس ا برداشت کشت قبلی، می بایست کود های شیمیایی مورد نیاز گیاه به خاک اضافه شده و سپس شخم متوسطی زده شود. اوائل بهار باید کلوخه ها را به وسیله دیسک شکسته و زمین را تسطیح نموده و بستر خاک را براب کاشت گاو زبان باغی آماده کرد.

تاریخ و فواصل کاشت

نیمه دوم فروردین ماه زمان مناسبی برای این گیاه است. فاصله ردیف های کاشت بستگی به روش کشت دارد. چنانچه محصول توسط ماشین برداشت و در یک مرحله برداشت شوند، فاصله ردیف های کاشت 70 سانتی متر مناسب است.چنانچه محصول با دست و طی دو مرحله برداشت شود، فاصله 80 تا 100 سانتی متری با کشت دو قلو  (فاصله ردیف ها 50 و 100 سانتی متری) مناسب است.

روش کاشت

کاشت و تکثیر گاو زبان باغی توسط بذر و به صورت مستقیم در زمین اصلی انجام می شود. همان طور که گفته شد روش کاشت بستگی به نوع برداشت محصول دارد که به دو صورت یک مرحله ای (توسط ماشین برداشت غلات) و دو مرحله ای (با دست) صورت می گیرد. مقدار بذر مورد نیاز بستگی به روش کاشت دارد. چنانچه فاصله ردیف ها 70 سانتی متر در نظر گرفته شود مقدار بذر مورد نیاز برای 5 تا 6 کیلو گرم در هکتار و چنانچه فاصله ردیف ها 80 تا 100 سانتی متر و یا کشت دو قلو در نظر گرفته شود به 5/3 تا 4 کیلو گرم در هکتار بذر با کیفیت مناسب نیاز است. توصیه می شود در هر متر طول ردیف 12 تا 16 عدد بذر قرار گیرد. عمق کشت بذر دو تا سه سانتی متر مناسب است.

مراقبت و نگهداری

گاو زبان باغی از رشد و نمو سریعی برخوردار است. در طول رویش و تا قبل از بسته شدن ردیف ها باید یک تا دو مرتبه اقدام به وجین علف های هرز نمود. گیاهان در مرحله چهار تا شش برگی باید طوری تنک شوند که فاصله دو بوته در طول ردیف 15 تا 20 سانتی متر گردد.

چنانچه محصول با دست و طی دو مرحله برداشت شود، توصیه می شود در مرحله ابتدای ساقه دهی زیر گیاهان پلاستیک های مناسبی به عرض 100تا 150 سانتی متر قرار گیرند. به منظور سهولت در آبیاری بهتر است سوراخ هایی به قطر یک تا دو میلی متر روی آنها تعبیه شده باشد.

برخی آفات می توانند در طول رویش گیاه خساراتی به محصول وارد آورند. از جمله این آفات کرم برگ خوار است که با تغذیه از برگ ها سبب کاهش شدید عملکرد محصول می شود. برای مبارزه با این آفت می توان از سموم مناسب استفاده کرد. سمومی که مواد موثره آنها را دی متوات (مانند بی، آی، 58 ای سی) و دلتامترین (مانند دسیس، 5/2 ای، سی) تشکیل می دهند، سموم مناسبی برای مبارزه با آفت مذکور هستند. از اوائل مرحله گلدهی می توان از این سموم استفاده کرد.

برداشت محصول

دانه های گاو زبان باغی به تدریج از اواخر تیر ماه و طی سه تا چهار هفته می رسند. دانه های رسیده به سهولت از گیاه جدا شده و به اطراف پراکنده می شوند که این مسئله سبب کاهش شدید عملکرد می گردد. روش های مختلفی برای برداشت محصول گاو زبان باغی وجود دارد تا به وسیله آنها بتوان به حداکثر محصول دست یافت.

برداشت یک مرحله ای: این نوع برداشت ساده ترین، ارزانترین ولی نا مناسب ترین روش برداشت است که توسط ماشین برداشت غلات و طی یک مرحله انجام می گیرد.

برداشت یک مرحله ای هنگامی صورت می گیرد که چهل درصد میوه های یک بوته رسیده باشند. در این روش دانه های نارس زیادی برداشت می شوند که کیفیت و کمیت مواد وثره آنها در پایین ترین حد قرار دارد.

برداشت در دو مرحله: چنانچه قرار باشد محصول با دست و طی دو مرحله برداشت شود، در مرحله ساقه دهی زیر گیاهان پلاستیک های مناسبی قرار داده می شود. در این روش قبل از رسیدن کامل میوه ها، بوته ها را از فاصله 20 تا 25 سانتی متری سطح خاک برداشت کرده و آنها را روی پلاستیک های مذکور قرار می دهند. سپس 4 تا 5 روز بعد (بستگی به شرایط اقلیمی) اقدام به برداشت همه گیاهان و بو جاری دانه ها می کنند. کمیت و کیفیت مواد موثره دانه هایی که در دو مرحله برداشت می شوند مناسب تر از برداشت یک مرحله ای است.

رطوبت مجاز دانه های برداشت شده 11 تا 12 درصد می باشد. معمولا دانه هایی که طی دو مرحله برداشت می شوند، مناسب بوده و نیازی به خشک کردن ندارند. ولی دانه های برداشت شده طی یک مرحله از رطوبت بالایی برخوردارند. لذا توصیه می شود این دانه ها با ضخامت 5 سانتی متر در سایه و در معرض جریان هوا قرار داده شوند. پس از خشک شدن می بایست دانه ها را بسته بندی و نگهداری نمود.

مقدار عملکرد دانه به روش برداشت بستگی دارد. چنانچه محصول طی یک مرحله برداشت شود، مقدار عملکرد 400 تا 500 کیلو گرم در هکتار و چنانچه با دست و طی دو مرحله بر اشت شود، مقدار عملکرد 800 تا 1000 کیلو گرم در هکتار می باشد.

همه چیز درباره گیاه شیشا

نام علمی:

Tanacetum vulgare

تیره:

Asteraceae

گیاهشناسی

شیشا گیاهی علفی و چند ساله است. منشاء این گیاه اروپا-آسیا گزارش شده و در شمال آمریکا گسترش زیادی دارد. ارتفاع آن با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت و بین 80 تا 150 سانتی متر می باشد. ساقه مستقیم است و انشعاب های زیادی دارد. تعداد انشعاب های ساقه از سال دوم رویش به حداکثر می رسد.

برگ ها دارای بریدگی های عمیقی است که به صورت متناوب روی ساقه قرار می گیرند. شرایط اقلیمی بر خصوصیات ظاهری این گیاه بسیار موثر است. به طوری که در شرایط مختلف آب و هوایی، خصوصیات ظاهری آن (برگ ها، گل ها و اندازه گیاه) تغییر می کند. گلها در انتهای ساقه اصلی و فرعی و به طور مجتمع (گل آذین دیهیم) ظاهر شده و از گلچه های لوله ای زرد رنگ تشکیل شده اند. گل ها با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش بین ماه های خرداد تا شهریور پدیدار می شوند. ریشه کوتاه و منشعب بوده و دارای جوانه های متعددی است. میوه این گیاه فندقه است. مواد موثره شیشا در گل ها و پیکر رویشی این گیاه ساخته و ذخیره می شود. خصوصیات شیمیایی مواد موثره این گیاه در اقلیم های مختلف متفاوت است. از این رو تیپ های شیمیایی مختلفی از آن شناسایی شده است.

اسانس از مهمترین مواد موثره این گیاه است که در گل ها و پیکر رویشی آن ساخته و ذخیره می شود. مقدار اسانس در برگ های جوان (در مرحله گلدهی) یک درصد و در پیکر رویشی (ساقه های جوان و برگ ها) 3/0 (سه دهم) تا 5/0 (نیم) درصد می باشد. مهمترین ترکیب های اسانس را تویون (توجون)، کامفور، بورنئول، آمبولولون و آرتمیزیاکتون تشکیل می دهد.

به لحاظ وجود تویون در اسانس، این گیاه را باید با احتیاط مصرف کرد.

پارتنولید ترکیب اصلی پیکر رویشی برخی تیپ های شیمیایی شیشا را تشکیل می دهد که از نظر تیپ شمیایی شباهت زیادی به بابونه گاو چشم دارد.

خواص دارویی و کاربردها

گیاه شیشا در طب سنتی بسیاری از کشور ها به عنوان یک گیاه دارویی مهم مورد استفاده قرار می گیرد. در گذشته برای معالجه اسهال های مزمن، تب، رماتیسم و کاهش درد های نقرس از این گیاه استفاده می کردند. از این رو در بعضی کشور ها نام عمومی این گیاه را ضد درد گذاشته اند.

از گل ها و پیکره رویشی این گیاه در اکثر منابع علمی معتبر به عنوان دارو یاد شده و خواص درمانی آن مورد تاکید قرار گرفته است. از این گیاه برای معالجه عفونت های روده استفاده می شود. مواد موثره این گیاه ضد انگل دستگاه گوارش انسان و حیوانات است. اسانس آن نیز خاصیت شدید ضد باکتریایی دارد.

به لحاظ خاصیت ضد انگلی شدید این گیاه، از مواد موثره آن در تهیه دارو های دام و طیور استفاده فراوان می شود. مواد موثره شیشا در تهیه آفت کش های طبیعی نیز کاربرد دارد.

نیازهای اکولوژیکی

گیاه شیشا در طول رویش به آب کافی نیاز دارد. در شرایط آبیاری و رطوبت مناسب، گیاهان از رشد و نمو خوبی برخوردار می شوند و عملکرد پیکر رویشی و میزان مواد موثره آن افزایش می یابد.

این گیاه به شرایط نا مساعد اقلیمی و همچنین آفات و بیماری ها مقاوم است. نیاز های اقلیمی تیپ های شیمیایی شیشا بر حسب نوع و مقدار مواد موثره آنها تغییر می کند که در هنگام کاشت باید مورد توجه قرار گیرند.

تناوب کاشت

چون شیشا دو تا سه سال در یک زمین باقی می ماند، از این رو انتخاب زمین مناسب و تناوب کاشت صحیح با سایر گیاهان ضرورت دارد. شیشا را با هر گیاهی می توان به تناوب کشت کرد ولی بهتر است با گیاهانی به تناوب کشت شود که نه تنها سبب گسترش علف های هرز نشوند، بلکه دوره رویشی کوتاه داشته باشند تا پس از برداشت آن فرصت کافی برای آماده سازی زمین برای کشت شیشا وجود داشته باشد.

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

شیشا در خاک های فقیر نیز قادر به رویش است. ولی مواد و عناصر غذایی مناسب خاک سبب افزایش عملکرد پیکر رویشی گیاه می شود. توصیه می شود مواد و عناصر غذایی مورد نیاز گیاه بر اساس نتایج آزمایش خاک اضافه شود. تحقیقات نشان می دهد ازت زیاد نه تنها سبب به تاخیر افتادن گلدهی، بلکه سبب کاهش شدید عملکرد گل می شود. از این رو افزودن ازت به خاک باید با دقت انجام گیرد.

آماده سازی خاک

برای آماده سازی زمین می بایست در فصل پاییز پس از افزودن مواد و عناصر غذایی توصیه شده، شخم متوسطی زده شود. سپس اواخر زمستان زمین را تسطیح و بستر خاک را برای کشت آماده نمود.

تاریخ و فواصل کاشت

اوائل بهار زمان مناسبی برای تکثیر جنسی و رویشی شیشا است.

در ازدیاد به روش جنسی که توسط بذر صورت می گیرد، عمق کشت بذر نباید از دو تا سه میلی متر بیشتر باشد. چرا که کشت در عمق بیشتر خاک نه تنها مانع سبز شدن بذر ها می شود بلکه حتی در صورت سبز شدن، یاهان از رشد و نمو یکسانی برخوردار نبوده و استفاده از ماشین آلات را در مرحله برداشت با مشکل مواجه می کند.

اواخر اسفند – اوائل فروردین، زمان مناسبی برای تقسیم ریشه و اواخر اردیبهشت – اوائل خرداد نیز زمان مناسبی برای تقسیم بوته هاست.

در هر دو روش فاصله ردیف های کاشت 70 سانتی متر و فاصله دو بوته روی ردیف نیز 30 تا 40 سانتی متر مناسب می باشد.

روش کاشت

ازدیاد شیشا توسط بذر و یا از طریق رویشی صورت می گیرد.

تکثیر توسط بذر: بذر های گیاه شیشا بسیار ریز هستند و از قوه نامیه رویشی بسیار کمی نیز برخوردارند به طوری که پس از کشت درصد خیلی کمی از بذر ها سبز می شوند. لذا ازدیاد این گیاه توسط بذر به جز موارد خاص، کمتر انجام می شود.

تکثیر رویشی: در تکثیر رویشی، ازدیاد به سه روش تقسیم ریشه، تقسیم بوته و ریشه دار کردن ساقه های نیمه خشبی امکان پذیر است.

در روش تقسیم ریشه، بوته های دو ساله، سالم و عاری از هر گونه آلودگی قارچی یا باکتریایی را باید در زمان مناسب از خاک خارج و بر حسب اندازه ریشه، آن را به 10 تا 12 قسمت تقسیم نمود. هر قطعه ریشه تقسیم شده باید دارای یک یا دو جوانه رویشی باشد. ریشه های تقسیم شده را بلافاصله باید در زمین اصلی و در فواصل مناسب کشت کرد.

چنانچه ازدیاد به روش تقسیم بوته انجام شود، می بایست در زمان مناسب بوته های سالم را از خاک خارج نمود و آن را به شش تا هشت قسمت تقسیم کرد. هر بوته تقسیم شده باید حداقل دارای یک ساقه به طول 10 تا 15 سانتی متر باشد. بوته های تقسیم شده باید بلافاصله در زمین اصلی و در فواصل مناسب کشت شوند.

ریشه دار کردن قلمه های سبز یا نیمه خشبی از روش های دیگر ازدیاد رویشی شیشا است. در این روش پس از جدا کردن قطعات مناسب از ساقه، آن ها را باید در مخلوط پرلیت و شن مرطوب قرار داد. قلمه ها در شرایط مناسب، پس از دو تا سه هفته ریشه دار می شوند. شش تا هشت هفته بعد می توان قلمه های ریشه دار شده را به زمین اصلی منتقل نمود. از آن جا ریشه دار کردن قلمه ها وقت گیر بوده و به کارگر زیادی نیاز دارد، از این روش کمتر استفاده می شوند.

مراقبت و نگهداری

مهمترین اقدام در مرحله داشت گیاه شیشا، مبارزه با علف های هرز آن است. به طوری که در طول رویش گیاه و بر حسب تراکم و نوع علف های هرز می بایست یک یا دو بار اقدام به وجین مکانیکی (در سطوح کوچک کشت با دست و در سطوح وسیع توسط کولتیواتور) علف های هرز نمود.

آبیاری بوته ها پس از انتقال به زمین اصلی و همچنین آبیاری مزرعه در روز های خشک، برای رشد و نمو بهتر گیاهان بسیار ضروری است.

آفات و بعضی بیماری های قارچی در طول رویش، خسارت های زیادی به محصول وارد می کنند. برخی آفات از جمله شته ها (گونه های آفیس و میزوس) در طول رویش به مزارع گیاه شیشا حمله کرده و به محصول خسارت وارد می کنن. این خسارت به خصوص در گیاهان سه ساله ای که در شرایط نا مساعد رشد کرده و ضعیف می باشند، بیشتر و جدی تر است. با استفاده از سموم مناسب مانند داناتوکس 50 ای سی (با ماده موثره متیل پاراتیون)، بی آی 58 ای سی (با ماده موثره دی متوات) و سم هوستاتیون 40 ای سی (با ماده موثره تریازوفوس) می توان جمعیت آفت مذکور را به خوبی کنترل کرد. سفیدک از بیماری های قارچی گیاه شیشا است که در طول رویش می تواند خسارات سنگینی به محصول وارد کند. استفاده از قارچ کش های مناسب مانند فوندازول 50 دبلیویی (با ماده موثره بنومیل)، کاراتان ال سی (با ماده موثره دینوکاپ) و قارچ کش ارتوفالتان اف ال (با ماده موثره فولیپ) نقش مهمی در کنترل این بیماری قارچی دارد.

برداشت محصول

محصول شیشا در مرحله گلدهی، از کیفیت بسیار مناسبی برخوردار است. در طول رویش، چند بار می توان پیکره رویشی این گیاه را برداشت کرد. اگر گیاهان به منظور استخراج اسانس کشت شوند، اولین محصول که در مرحله گلدهی کامل برداشت می شود از بیشترین مقدار اسانس برخوردار بوده و در برداشت های دوم و به خصوص برداشت سوم از مقدار اسانس کاسته می شود.

چنانچه شرایط اقلیمی محل رویش (به خصوص وضعیت خاک، میزان نور و رطوبت) مناسب باشد سه و حتی چهار بار در سال می توان محصول را برداشت کرد. لیکن تحقیقات نشان می دهد که برداشت های اول و دوم از کیفیت مطلوب تری برخوردارند. از این رو توصیه می شود، دو مرتبه در سال نسبت به برداشت نیز قبل از خشک شدن گیاهان (در اثر بروز سرما) باید انجام گیرد.

برداشت پیکر رویشی با دست (در سطوح محدود کشت) و یا توسط ماشین های مخصوص برداشت (در سطوح وسیع) صورت می گیرد. پس از برداشت، ساقه های ضخیم و نامناسب را باید از سایر اندام های مناسب مانند گل، برگ و ساقه های سبز و جوان جدا کرد. بعضی معتقدند فقط باید سرشاخه های هوایی گیاهان (به ارتفاع 40 سانتی متر) برداشت گردد. محصول برداشت شده را باید بلافاصله خشک کرد. چنانچه از سایه برای خشک کردن استفاده شود، باید اندام های برداشت شده، حداکثر به ضخامت 15 تا 25 سانتی متر در سایه پهن شده و در جریان هوای آزاد خشک شوند.

اگر از خشک کن های الکتریکی برای خشک کردن پیکر رویشی شیشا استفاده شود، دما نباید از 40 درجه سانتی گراد بیشتر باشد.

گیاهان در سال دوم رویش بیشترین مقدار عملکرد محصول را دارند. میزان عملکرد پیکر رویشی خشک گیاه شیشا در سال دوم رویش 8/1 (یک و هشت دهم) تا 4/2 (دو و چهار دهم) تن در هکتار است. از سال سوم به بعد عملکرد محصول کاهش می یابد.

نسبت مقدار گل به پیکره رویشی این گیاه یک به سه است.

مقدار اسانس بر حسب شرایط اقلیمی محل رویش و در مراحل مختلف فنولوژیکی گیاه تغییر می کند. در سال دوم عملکرد اسانس 15 تا 25 کیلو گرم در هکتار خواهد بود.