پرورش مرکبات در جنوب چین و هندوچین بهویژه جنوب ویتنام از 2400 سال پیش از میلاد مسیح آغاز شده است. بنابر نشانههای تاریخی، عبریها از سده بیستم پیش از میلاد با مرکبات آشنایی داشتهاند. از کنارههای جنوبی دریای مازندران به عنوان دومین کانون گسترش کشت مرکبات نام برده میشود.
در جنگهای صلیبی مرکبات از کشورهای کناره جنوبی دریای مدیترانه به اروپا برده شده است. ترنج یا بادرنگ اولین میوه شناخته شده مرکبات در ایران است که براساس نوشتههای ”تیوفراستوس” گیاهشناس یونانی از 300 سال پیش از میلاد مسیح در منطقه شوش و شوشتر کاشته میشده است. نارنج، لیمو ترش و لیمو عمانی در حدود 1200 تا 1300 سال پیش و توسط اعراب به ایران آورده شده است. درخت پرتقال به احتمال زیاد در قرن 16 میلادی توسط پرتغالیها از اروپا به ایران آورده شده است و به این دلیل آن را پرتقال نامیده اند.
کشت اقتصادی مرکبات در ایران از 300 سال پیش در شمال کشور آغاز شده و به جنوب کشور رفته است.
تولید مرکبات در جهان امروز از اهمیت بسزائی برخوردار است یکی از منابع بسیار مهم تولید ثروت ، مبادلات تجاری و اشتغال بکار ساکنین حدود125 کشورمرکبات خیز جهان شده است.
مرکبات یکی از با صرفه ترین میوه ها برای تولیدکنندگان آن میباشد زیرا تا آنجائی که شرایط آب وهوا اجازه میدهد غیر مرکبات چیز دیگری بچشم نمیخورد . مرکبات امروزه در جهان جنبه صنعتی بسیار مهمی را حائز گردیده و منبع پردرآمدی برای کشورهای تولیدکننده آن میباشد . امروزه تجارت جهانی طیف گسترده ای از کالاها و خدمات را در برگرفته که در آن محصولات کشاورزی دارای مقبولیت ویژه ای است. بسیاری از کشورهای جهان بدلیــل بهره مندی از شرایط اقلیمی مناسب ،تولیدکننده انواع محصولات کشاورزی بوده و از راه صدور آن با بدست آوردن میلیاردها دلار در آمد ارزی ، بخشی از نیازهای وارداتی خود را تامین میکنند.
از تمام قسمتهای مرکبات شامل گل، پوست میوه و درون میوه استفاده میشود. از گل مرکبات عطر و مربا (بهار نارنج) تهیه میشود. از پوست پرتقال هم مربا تهیه میشود و هم از آن اسانس به دست میآید. از پوست هر تن مرکبات 4 تا 5 لیتر اسانس به دست میآید (بسته به نوع میوه مقدار آن فرق میکند). از بذر مرکبات روغن صنعتی استخراج میشود که در صنایع هواپیمایی از آن استفاده میشود. میوه مرکبات به صورت تازه مصرف میشود، آب میوه، کنسانتره و نکتار نیز از آن تهیه میشود.
انواع مرکبات
از سال 1309 تاکنون بالغ بر150 رقم پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین، گریپ فروت، بادرنگ، لیموترش و دورگههای آنها به کشور وارد شده که پس ازانجام آزمایشهای مقدماتی و مقایسه ارقام در ایستگاههای پژوهشی، رقمهای مناسب برای نقاط گوناگون انتخاب و معرفی می شوند. رقمهای انتخاب شده در سه منطقه مرکبات کاری کشور شامل نوار ساحلی دریای خزر (گیلان ، مازندران وگلستان)، نواحی مرکزی (فارس، کرمان، کرمانشاه، ایلام، کهکیلویه و بویراحمد و یزد) و سواحل خلیج فارس و دریای عمان (خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) کاشته شده است و انجام آزمایشهای مقدماتی و مقایسه ارقام درحال حاضر بر روی تعدادی از ارقام که از سال 1379 به بعد وارد گردیده ادامه دارد .
انتخاب پایه و پیوندک مناسب هر منطقه و عاری بودن از بیماریهای ویروسی، شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی در پرورش و تولید بهینه این محصول نقش بسیار مهمی را بازی می کند زیرا وجود بیش از 30 بیماری ویروسی و 70 بیماری فیزیولوژیکی، قارچی، ژنتیکی در مرکبات که به وسیله حشرات، پیوندک و وسایل مکانیکی آلوده منتقل و منتشر می شوند موجبات مرگ درختان و کاهش چشمگیر محصول را فراهم می سازند .
واشنگتن ناول ( Washington navel )
این پرتقال مادر بسیاری از پرتقالهای نافدار دنیا است. میوه آن درشت و درصورت سالم وعاری بودن درختان از بیماریهای ویروسی وزن هرمیوه به 500 گرم میرسد ودرحد معمولی از 200 گرم کمتر نیست . جزء ارقام زودرس میباشد، قدرت نگهداری میوه های آن روی درخت خوب و ریزش ندارد . بسیار حساس به خشکی وحرارت زیاد درمواقع ظهور گل وبستن میوه میباشد. بهمین دلیل دربسیاری ازمناطق مرکبات خیز جنوب کشور نمیتواند محصول خوب با کیفیت بالاتولید نماید.
تامسون ناول (Thompson navel )
یکی از ارقام انتخابی برای شمال ایران است. میوه تامسون ناول در مقایسه با پرتقال واشنگتن ناول نسبتاً کوچک، کشیده مخروطی ، پوست نازک و صاف است.رنگ پوست آن کم رنگتر از واشنگتن ناول، پره ها گوشتی ولی پر آب تر از واشنگتن ناول است خوش عطر وطعم ، بدون بذر ومقاوم درمقابل سرما و 20 –15 روز زودتر از واشنگتن ناول میرسد .
برای خواندن ادامه مطلب کاشت و پرورش انواع مرکبات کلیک کنید.
آناناس گیاهی بسیار زیبا و ملقب به ملکه طلایی است. منشاء این گیاه مناطق گرم آمریکای جنوبی و مرکزی است. این گیاه که در سراسر قاره آمریکا میرویید. آناناس با نام علمی آناناس کوموسوس (Ananas comosus Merr) متعلق به خانواده برومیلاسه (Bromeliaceae) است. آناناس گیاهی علفی، چند ساله و تک لپهای است. ارقام آناناس تغییرات زیادی از نظر رشد و اندازه میوه در شرایط مختلف محیطی از خود نشان میدهند.
ساقه گیاه بالغ بین 25 تا 50 سانتیمتر است که در زمان گلدهی انتهای آن متورم و بزرگ میشود و به گلی به رنگهای مختلط قرمز، زرد و سبز تبدیل میشود. فاصله میان گرهها کوتاه و بین 1 تا 10میلیمتر است. این فاصله در محل وسط ساقه کمی بیشتر است. در کنار هر گره یک جوانه کناری وجود دارد. این جوانههای کناری قادر به تولید گیاهچههای زیر میوه و پاجوش هستند که از هر دو آنها در ازدیاد آناناس استفاده میشود.
برگها به صورت مارپیچی در اطراف یک ساقه کوتاه تجمع پیدا میکنند. هر گیاه به طور متوسط در هر ماه بین 5 تا 6 برگ تولید میکند. برگهای پیر این گیاه ریزش نمیکنند، بنابراین یک گیاه بالغ ممکن است بین 70 تا 80 برگ داشته باشد. برگهای قسمت پایین که در ابتدای کاشت گیاه تولید میشوند بین 5 تا 25 سانتیمتر هستند و برگهای جوانتر که بعداً به وجود میآیند به 1.6 متر نیز میرسند. البته این صفت به رقم و شرایط رشد بستگی دارد.
معمولاً ریشههای اولیه کمی بعد از کاشت گیاه از بین میروند و جای آن را ریشههای نابجا میگیرند. ریشههای گیاه بسیار متراکم و نازکاند و تا عمق 15سانتیمتری خاک نفوذ میکنند. ولی در خاکهای نرم، عمیق و حاصلخیز تا عمق 50 تا 85 سانتیمتر نیز نفوذ میکنند و تا شعاع 1.83 متر اطراف گیاه در مدت یک سال گسترش مییابند. قسمت اصلی منطقه جذب ریشه قسمتهای چوبی نشده، سفید و نرم ریشه است. ریشههایی که فاقد حالت نرم و سفید باشند قادر به جذب آب و مواد غذایی نیستند. اولین علائم روییدن گل به صورت افزایش سریع قطر در قسمت انتهایی ساقه است. حدود 5 تا 6 روز بعد از این تغییر، دمگل طویل به وجود میآید و این رشد تا توسعه گل آذین ادامه مییابد. بسته به رقم بین 20 تا 50 گل در گل آذین وجود دارد. در بعضی از ارقام در مرحله بیرون آمدن گل آذین، 5 تا 7 براکته قرمز از قسمت زیر دمگل بیرون میآید. این براکتهها کوتاهتر و باریکتر از برگهای عادی هستند.
| نام فارسی | آناناس |
| نام انگلیسی | Pineapple |
| نام علمی | Ananas comosus Merr |
| خانواده | برومیلاسه |
آناناس دارای واریته های مختلفی است که ما در این بخش صرفاً به برخی از آنها اشاره میکنیم که عبارتاند از:
آناناس آباکاکسی با نام علمی abavaxi از گونههای رایج آناناس به شمار می رود که طعم شیرینی دارد که دارای قسمت گوشتی سفید رنگی است که به صورت بلند و باریک رشد میکند. توجه داشته باشید که میوه این گیاه به دلیل شکننده بودن به هنگام حمل و نقل برای مصرف تجاری مناسب نیست. برگهای این گیاه به رنگ آبی مایل به بنفش و قرمز است.
ملکه آناناس یکی دیگر از واریته های آناناس به شمار می رود که کشت آن در مناطقی همچون آفریقا و استرالیا رایج است، دارای عطر و طعم دلچسبی است و هسته کمتری نیز دارد که برای تازه خوری مناسب است که بسیار آبدار است.
برای خواندن ادامه مطلب کشت و پرورش آناناس کلیک کنید.
فلفل شیرین گیاهی است یکساله از خانواده ی Solanacea با نام علمی .Capsicum annuum Lاین گیاه دارای ساقه ای محکم و ایستاده بوده و ارقام گلخانه ای دارای ارتفاعی تا 1 متر هستند که در بعضی از منابع ارتفاع آن را cm 180-50 ذکر کرده اند. این گیاه انشعابات ساقه ای زیادی را تولید کرده و هر کدام از آنها به یک غنچه ی گل ختم می شود (دارای فرم چتری).
برگهای فلفل اغلب کشیده یا قلبی شکل با لبه صاف بوده و بوسیله ی دمبرگ بلندی به ساقه متصل میشود. گلهای فلفل دوجنسی Hermaphrodite بوده وعلاوه بر غنچه ی انتهای شاخه ها، اغلب بصورت منفرد و گاهی دوتایی در زاویه ی برگها و شاخه ها بوجود می آید. ظهور گل تدریجی بوده و از مراحله ی گل تا شروع برداشت 6-4 هفته بطول می انجامد. رنگ گلبرگها سفید زرد، سبز روشن، بنفش و قرمز بوده و پرچم ها جدا از هم دارای بساکی بنفش رنگ هستند. تخمدان در این گیاه 3 برچه ای و طول خامه آن 5-4 میلیمتر است. قسمت برآمده مادگی از یک طرف آزاد و از طرف دیگر به پرده ی مزوکارپ چسبیــده است. فلفل گیاهی اتوگام بوده ولی آلوگامی هم بعلت بزرگی گل، قدرت زیاد، و طولانی بودن دوره تلقیح در این گیاه اتفاق می افتد. حالت پارتنوکارپی در فلفل بندرت بوجود می آید. گل این گیاه همانند گوجه فرنگی پنتامر یا 5 قسمتی است.
فکر میکنید این فلفل دلمه ایهای رنگی تفاوتی با هم ندارند و فقط رنگشان متفاوت است؟
وقتی فلفل دلمه ای های رنگی را در غذا و سالاد استفاده میکنید، متوجه تفاوت خاصی میان آنها نشدهاید؟ شاید برخی از شما بگویید که مزه آنها اندکی متفاوت است و غیر از آن تفاوتی ندارند.
باید بگوییم که بله، در مزه کمی با هم تفاوت دارند. فلفل دلمه ای سبز کمی تلخی دارد و فلفل دلمه ای قرمز کاملاً شیرین است. دو رنگ زرد و نارنجی هم از لحاظ شیرینی میان این دو قرار دارند.
اما تفاوتهایی اساسیتر از طعم و بو بین فلفل دلمه ای های رنگی وجود دارد. آنها خواص متفاوتی با هم دارند. همین تفاوت رنگ در هر فلفل دلمه ای رنگی، نشانه خاصیت ویژه آن است.
فلفل دلمه ای سبز رنگش را از میزان فراوان کلروفیلش میگیرد. فلفل دلمه ای نارنجی به خاطر اینکه سرشار از بتاکاروتن است به رنگ نارنجی در آمده.
فلفل دلمه ای زرد به دلیل وجود مقدار فراوان لوتئین و زاگزانتین این رنگ را به خود گرفته و رنگ فلفل دلمه ای قرمز به دلیل وجود فراوان مادهای به نام لیکوپن در آن است.
البته همه انواع فلفل دلمه ای رنگی خواص مشترک فراوانی هم دارند.
این صیفی خوشمزه یک ماده غذایی بسیار کمکالری است. آب میان بافتی آن بسیار زیاد است. تندی این فلفل از انواع دیگر فلفلها بسیار کمتر است. ویژگی تندی در فلفلها به خاطر وجود مادهای به نام کاپسایسین است که در فلفل دلمه مقدار پایینی دارد.
فلفل دلمهای حاوی فیبر فراوان، ویتامینهای گروه بی، پروتئین و آهن است.
برای خواندن ادامه مطلب کشت و پرورش گیاه فلفل دلمه ای کلیک کنید.
نامهاى دیگر بادنجان: بادمجان – مغد – وغد – پاتنگان – بادنگان – حدق – حدج
بادنجان گیاهی علفی از تیره سیب زمینی، دارای ساقه نسبتا ضخیم و اعضای پوشیده از تارهای ریز و آرد مانند است. منشا اصلی آن احتمالا، آسیای جنوبی بوده است.برگ هایی بزرگ، با ظاهر کلی بیضوی، به طول ۱۰ – ۱۸ سانتی متر با کناره لوب دار یا موج دار دارد. گل های بنفش روشن آن ممکن است حالت منفرد و یا مجتمع به تعداد چندتایی داشته باشد ولی آنچه مسلم است، در حالت اخیر فقط گل تحتانی ایجاد میوه می کند در حالی که در گیاه وحشی که معمولا خارهای ریزی در سطح اعضای هوایی آن دیده می شود.
همه گل های یک گل آذین، تبدبل به میوه می گردد. کاسه گل آن مرکب از لوب های بیضوی دراز و نوک تیز است و در طی دوران رسیدن میوه نیز به رشد کامل خود می رسد و بر روی آن باقی می ماند. میوه اش گوشت دار و سته است و ابعاد و شکل ظاهری آن در نژاد های مختلف پرورش یافته تفاوت می نماید. میوه رسیده آن به مصرف تغذیه می رسد. ارزش غذایی بادنجان کم است به طوری که هر ۱۰۰ گرم آن ۲۹ کالری تولید می کند.
این گیاه از زمان های بسیار قدیم در هند کشت می شده است و از آنجا به نقاط دیگر جهان راه یافته است و در حال حاضر در اغلب کشورها کاشته می شود. بادمجان در تمام مدت سال وجود دارد و در آمریکا، ایالات فلوریدا، تگزاس، لویزیانا و نیوجرسی بیشتر محصول بادمجان آمریکا را کشت می کنند.
بادمجان دارای انواع مختلف زینتی و بالغ بر هفت رقم خوراکی است که سه نوع آن در ایران متداول است و در سطح وسیع کشت میشود.
نکاتی که در زمان کشت و پرورش بادمجان باید به آنها توجه کنیم:
| زمان کاشت | آخراسفند و اوایل فروردین در زیر شاسی به صورت خزانهکاری |
| مقدار بذر لازم | ۲ گرم بذر برای هر مترمربع خزانه |
| عمق کاشت بذر | ۱-۲ میلیمتر |
| مدت جوانهزنی | ۲۰-۲۵ روز |
| زمان انتقال نشاء | وقتی گیاه به ارتفاع ۱۵ سانتی متر رسید |
| خاک مناسب | خاک سبک (شنی – لومی) و حاصلخیز با زهکش مناسب |
| نور | نور کامل |
| نیاز آبی | آبیاری متوسط |
| pH خاک | ۵٫۸ تا ۶٫۵ |
| مدت رسیدن محصول | ۱۳۰-۱۶۰ روز |
| میزان تولید | ۲۵-۳۵ تن در هکتار (در ارقام اصلاح شده) |
بادنجان دارای ۹۲ درصد آب است و هر ۱۰۰ گرم آن دارای ۱.۳ گرم مواد پروتیدی، ۲.۲ گرم مواد لیپیدی، ۵.۵ گرم از گلوسید ها ذخیره دارد. عناصر معدنی و ویتامین های آن به شرح زیر (بر حسب میلی گرم در هر ۱۰۰ گرم)است:
| فسفر | ۱۵ میلی گرم | کلر | ۵۰ میلی گرم | پرو ویتامین A | ۰.۰۴ میلی گرم |
| منیزیم | ۱۲ میلی گرم | آهن | ۰.۵میلی گرم | ویتامین B۱ | ۰.۰۴ میلی گرم |
| کلسیم | ۱۰ میلی گرم | منگنز | ۰.۲۰ میلی گرم | ویتامین B۲ | ۰.۰۵ میلی گرم |
| پتاسیم | ۲۲۰ میلی گرم | روی | ۰.۲۸ میلی گرم | ویتامین C | ۶ میلی گرم |
| گوگرد | ۱۵ تا ۱۶ میلی گرم | مس | ۰.۱۰ میلی گرم | ویتامین PP | ۰.۰۶ میلی گرم |
| سدیم | ۵ میلی گرم | ید | ۰.۰۰۲ میلی گرم |
در هر ۱۰۰ گرم بادنجان پخته مواد زیر وجود دارند:
| آب | ۹۴ گرم | کلسیم | ۱۱ میلىگرم | پتاسیم | ۱۵۰ میلىگرم |
| پروتئین | ۱ گرم | فسفر | ۲۱ میلىگرم | تیامین (ویتامین B۱) | ۰.۰۵ میلىگرم |
| چربى | ۰.۲ گرم | آهن | ۰.۶ میلىگرم | رایبوفلاوین (ویتامین B۲) | ۰.۰۴ میلىگرم |
| هیدراتهاى کربن | ۳.۲ گرم | سدیم | ۱میلىگرم | نیاسین (ویتامین B۳) | ۰.۵ میلىگرم |
طبیعت بادنجان گرم و خشک است. میوه نارس گیاه طعم تلخ و نمکی و اثر اشتها آور دارد ولی مصرف آن، بهران های آسم و برونشیت را افزایش می دهد. میوه رسیده آن بر خلاف میوه نارس ایجاد نارسایی هضمی منشا صفرا می نماید. بادنجان اثر کن کننده التهاب و ورم دارد ول در مصارف داخلی نباید مورد استفاده مبتلایان به بواسیر قرار گیرد. دارای اثر مدر و نرم کننده است. و به علت دارا بودن آهن در رفع کم خونی مفید واقع می شود. در استعمال خارج اگر بر روی عضو ملتهب اثر داده شود مفید واقع می گردد.
دانه بادنجان، ایجاد سوءهضم و یبوست می کند و بادنجان خام دارای مقدار کمی سولانین است. جوانه ها و اعضا سبز سیب زمینی نیز دارای این ماده سمی می باشد که باید به آن توجه داشت. برگ بادنجان می تواند به صورت ضماد نرم کننده جهت رفع سوختگی ها، آبسه، سودا و بواسیر مورد استفاده قرار گیرد.
مهم ترین خاصیت آن کم کالری بودن آن است که غذای بسیار خوبی برای کسانی است که می خواهند وزن کم کنند زیرا دارای ویتامین و مواد معدنی نیز می باشد.
برای خواندن ادامه مطلب طریقه کشت بادنجان(بادمجان) کلیک کنید.
لاله عباسی گیاهی علفی از تیره لاله عباسی، چند ساله و زینتی است. ساقه ی این گیاه، ساقه هایی منشعب به ارتفاع ۴۰ سانتی متر تا یک متر و حتی بیشتر است. برگهای متقابل، بیضوی نوک تیز با کناره ناهمواره و گل های زیبا با ظاهر تقریبا قیفی شکل دارد.
گل عباسی دارای برگ های تخم مرغی شکلی است و گل ان دارای ۵ گلپر به هم چسبیده است و دارای ساقه های بلند و پراکنده است که معمولا طول ساقه های آن به ۸۰ سانتی متر هم می رسد. گل عباسی معمولا در عصر و در هوای ابری شروع به باز کردن گل های خود می کند و زمانی که صبح می شود دوباره گل های ان بسته می شود.
از مشخصات لاله عباسی این است که گل های آن مرکب از جام و کاسه مشخص به نظر می رسد در حالی که اصولا فاقد جام است. آن چه که به صورت کاسه گل جلوه می کند در واقع انولوکری از برگ هاست که در قاعده کاسه گل رنگین گیاه، جای دارد. رنگ کاسه گل نیز به علت آن که گیاه پیوسته پرورش می یابد، متفاوت و حتی در بعضی نمونه ها، ابلق است. پرورش آن در غالب نواحی معمول می باشد.
گل دهی این گیاه بستگی به منطقه ای که در آن زندگی می کنید دارد اگر منطقه شما دارای آب و هوایی گرم دارد در تمام طول سال گل می دهد. گل عباسی به سرما بسیار حساس است و فورا دچار پژمردگی می شود. اگر هم قصد دارید این گل زیبا را در منزل نگه داری کنید با ایجاد یک شرایط مطلوب به پرورش ان بپردازید، اوج رشد و شکوفایی گل عباسی در تابستان و پاییز است . اگر این گل را در گلدان نگه داری می کنید در فصل زمستان گلدان را به داخل منزل انتقال دهید.
قسمت مورد استفاده گیاه لاله عباسی از نظر درمانی ریشه آن است که رنگ قهوه ای تیره دارد. و خواص درمانی ریشه این گیاه دارای اثر مسهلی است ولی به عنوان دفع کرم نیز به کار رفته است. گرد ریشه آن اگر به مقدار ۱.۵ تا ۴ گرم مصرف شود، اثر مسهلی ظاهر می کند. برای این کار باید گرد ریشه را در آب یا در چای وارد کرد و سپس مصرف نمود و یا آنکه آن را با مقداری قند سایید و بعد به کار برد. دم کرده نیمکوب ۴ تا ۸ گرم ریشه گیاه در ۱۵۰ گرم آبی، جوجه یا در جوشانده گوشت نیز یکی از صور استفاده از گیاه است.
در چین از خیسانده برگ گیاه لاله عباسی در آب، نوعی ماده رنگی قرمز به دست می آورند که از آن، جهت رنگ کردن برخی انواع شیرینی استفاده به عمل می آورند. ضمنا گرد دانه آن نیز در ژاپن به مصارف تغذیه می رسد.
انواع دارویی لاله عباسی که در زیر آورده شده اند، نیز، به مصارف درمانی در نواحی مختلف محل رویش می رسند ولی ارزش قابل توجه ندارند:
هیچ یک از گونه های دارویی لاله عباسی در ایران نمی رویند.
لاله عباسی به نور مستقیم نیاز دارد. حال اگر نور کم باشد رنگ برگها کم رنگ شده و گلها و غنچه ها می ریزند. اما اگر نور زیاد باشد دو حالت پیش می آید:
۱- اگر رطوبت خاک و هوا مناسب باشد، مشکلی برای گیاه پیش نمی آید
۲- اگر هوا خشک باشد و خشکی خاک هم رخ بدهد، باعث ریزش گلها و سوختگی برگها می شود.
برای خواندن ادامه مطلب خواص درمانی و پرورش گیاه لاله عباسی کلیک کنید.